Οι προθέσεις και τα εμφυτεύματα γόνατος αποτελούν βασικό μέρος της σύγχρονης χειρουργικής αντιμετώπισης, κυρίως όταν η άρθρωση παρουσιάζει σημαντική φθορά και ο πόνος περιορίζει την κίνηση και την καθημερινότητα του ασθενούς.
Σήμερα, ο ορθοπαιδικός διαθέτει διαφορετικούς τύπους προθέσεων, υλικά και τρόπους στερέωσης. Ωστόσο, δεν υπάρχει μια επιλογή που να ταιριάζει σε όλους. Ο χειρουργός λαμβάνει υπόψη την πάθηση, την ανατομία του γόνατος, την ποιότητα του οστού και τις ανάγκες του ασθενούς. Έτσι, μπορεί να επιλέξει το σύστημα που ανταποκρίνεται καλύτερα στα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης άρθρωσης και να στοχεύσει στη μείωση του πόνου και στη βελτίωση της λειτουργίας του γόνατος.
Τι είναι η πρόθεση του γόνατος;
Η πρόθεση του γόνατος είναι ένα τεχνητό σύστημα που αντικαθιστά τις φθαρμένες αρθρικές επιφάνειες και επιτρέπει στο μηριαίο οστό και την κνήμη να κινούνται ξανά ομαλά μεταξύ τους.
Η πρόθεση δεν αποτελεί ένα ενιαίο κομμάτι. Αντίθετα, περιλαμβάνει διαφορετικά εμφυτεύματα που συνεργάζονται μεταξύ τους. Παράλληλα, ο σχεδιασμός τους μπορεί να διαφέρει ως προς τον τρόπο κίνησης, τη σχέση με τους συνδέσμους και τη μέθοδο στερέωσης στο οστό.
Για τον λόγο αυτό, ο χειρουργός επιλέγει ένα ολοκληρωμένο σύστημα που ανταποκρίνεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της άρθρωσης.
Από ποια μέρη αποτελείται μια πρόθεση γόνατος;
Παρά τις διαφορές ανάμεσα στα διαθέσιμα συστήματα, μια πρόθεση γόνατος περιλαμβάνει συνήθως τρία βασικά τμήματα:
- Μηριαίο εμφύτευμα: καλύπτει το κάτω άκρο του μηριαίου οστού και ακολουθεί τη φυσική καμπυλότητα της άρθρωσης. Συνήθως αποτελείται από μεταλλικό κράμα και διαθέτει ειδική διαμόρφωση που καθοδηγεί την επιγονατίδα κατά την κάμψη και την έκταση.
- Κνημιαίο εμφύτευμα: εφαρμόζει στο άνω τμήμα της κνήμης και περιλαμβάνει μεταλλική βάση με ένθετο πολυαιθυλενίου. Το ένθετο δημιουργεί μια λεία επιφάνεια πάνω στην οποία κινείται το μηριαίο εμφύτευμα.
- Επιγονατιδικό εμφύτευμα: ο χειρουργός το χρησιμοποιεί όταν χρειάζεται να αντικαταστήσει την αρθρική επιφάνεια της επιγονατίδας. Συνήθως κατασκευάζεται από ειδικά διαμορφωμένο πολυαιθυλένιο.
Τα τρία αυτά τμήματα συνεργάζονται ώστε να επιτρέπουν την κάμψη και την έκταση του γόνατος, ενώ παράλληλα περιορίζουν την άμεση επαφή μεταξύ των μεταλλικών επιφανειών.
Πώς γίνεται η επιλογή της πρόθεσης του γόνατος;
Δεν υπάρχει μία πρόθεση γόνατος κατάλληλη για όλους τους ασθενείς. Για αυτό, ο ορθοπαιδικός αξιολογεί κάθε περίπτωση ξεχωριστά πριν από την επέμβαση.
Στην επιλογή συμβάλλουν παράγοντες όπως:
- η ηλικία και η γενική φυσική κατάσταση
- η ανατομία και το μέγεθος του γόνατος
- η πάθηση που οδήγησε στη φθορά της άρθρωσης
- η ποιότητα και η ποσότητα του οστού
- η κατάσταση των συνδέσμων
- το επίπεδο καθημερινής δραστηριότητας
- πιθανές παραμορφώσεις ή αστάθεια της άρθρωσης
- προηγούμενες επεμβάσεις στο γόνατο.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζει η εμπειρία του χειρουργού με το συγκεκριμένο σύστημα. Η σωστή επιλογή μεγέθους, η χειρουργική τεχνική και η ακριβής τοποθέτηση των εμφυτευμάτων επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία της νέας άρθρωσης.
Από ποια υλικά κατασκευάζονται τα εμφυτεύματα γόνατος;
Τα εμφυτεύματα χρειάζεται να αντέχουν στα καθημερινά φορτία, να παρουσιάζουν καλή βιοσυμβατότητα και να περιορίζουν όσο γίνεται τη φθορά κατά την κίνηση.
Η επιστημονική κοινότητα των χειρουργών ορθοπαιδικών χρησιμοποιούν κυρίως μεταλλικά κράματα σε συνδυασμό με ειδικό πολυαιθυλένιο. Με αυτόν τον σχεδιασμό, το μεταλλικό τμήμα κινείται πάνω σε μια λεία πλαστική επιφάνεια και αποφεύγεται η άμεση επαφή μετάλλου με μέταλλο.
Κράματα κοβαλτίου-χρωμίου
Τα κράματα κοβαλτίου-χρωμίου συνδυάζουν υψηλή αντοχή, σκληρότητα και ανθεκτικότητα στη διάβρωση. Παράλληλα, παρουσιάζουν καλή βιοσυμβατότητα και για αυτό χρησιμοποιούνται ευρέως σε ορθοπαιδικά εμφυτεύματα.
Ωστόσο, το συγκεκριμένο υλικό δεν αποτελεί απαραίτητα την καλύτερη επιλογή για κάθε ασθενή. Ο σχεδιασμός της πρόθεσης και οι ανάγκες της άρθρωσης επηρεάζουν επίσης την τελική απόφαση.
Τιτάνιο και κράματα τιτανίου
Το τιτάνιο και τα κράματά του προσφέρουν υψηλή αντοχή στη διάβρωση και καλή βιοσυμβατότητα, ενώ διαθέτουν μικρότερη πυκνότητα σε σχέση με ορισμένα άλλα μέταλλα.
Ορισμένα εμφυτεύματα διαθέτουν πορώδεις επιφάνειες από τιτάνιο, οι οποίες διευκολύνουν την ανάπτυξη του οστού πάνω ή μέσα στο εμφύτευμα. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να επιτευχθεί βιολογική στερέωση χωρίς τη χρήση οστικού τσιμέντου.
Πολυαιθυλένιο
Το πολυαιθυλένιο αποτελεί το βασικό πλαστικό υλικό μιας πρόθεσης γόνατος. Συνήθως βρίσκεται στο κνημιαίο ένθετο και όταν χρειάζεται, στην επιγονατιδική επιφάνεια.
Λειτουργεί ως τεχνητή επιφάνεια ολίσθησης μεταξύ των μεταλλικών τμημάτων και συμβάλλει στη μείωση της τριβής κατά την κίνηση. Παράλληλα, οι νεότερες μορφές πολυαιθυλενίου έχουν σχεδιαστεί ώστε να παρουσιάζουν μεγαλύτερη αντοχή στη φθορά.
Προθέσεις και τα εμφυτεύματα γόνατος: Ποιοι είναι οι βασικοί τύποι προθέσεων γόνατος;
Οι προθέσεις γόνατος διαφέρουν τόσο ως προς τον τρόπο κίνησης όσο και ως προς τη σχέση τους με τους συνδέσμους της άρθρωσης.
Πρόθεση σταθερής πλατφόρμας: το ένθετο πολυαιθυλενίου παραμένει σταθερό πάνω στην κνημιαία βάση, ενώ το μηριαίο εμφύτευμα κινείται πάνω σε αυτό.
Πρόθεση κινητής πλατφόρμας: το ένθετο πολυαιθυλενίου μπορεί να πραγματοποιεί μικρή, ελεγχόμενη περιστροφική κίνηση πάνω στην κνημιαία βάση.
Medial Pivot: ο σχεδιασμός αυτός προσπαθεί να προσεγγίσει περισσότερο τη φυσιολογική κινηματική του γόνατος. Το έσω τμήμα λειτουργεί ως πιο σταθερό σημείο περιστροφής, ενώ το έξω τμήμα παρουσιάζει μεγαλύτερη μετακίνηση κατά την κάμψη.
Επιπλέον, ο χειρουργός μπορεί να χρησιμοποιήσει πρόθεση που διατηρεί τον οπίσθιο χιαστό σύνδεσμο ή σύστημα που υποκαθιστά λειτουργικά τον ρόλο του, ανάλογα με την κατάσταση των συνδέσμων και τα χαρακτηριστικά του γόνατος.
Εξατομικευμένα Εμφυτεύματα
Τα τυπικά μεγέθη εμφυτευμάτων καλύπτουν τις ανάγκες πολλών ασθενών. Ωστόσο, ορισμένα γόνατα παρουσιάζουν ιδιαίτερα ανατομικά χαρακτηριστικά ή απαιτούν πιο εξειδικευμένη αντιμετώπιση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ορθοπαιδικός μπορεί να εξετάσει ειδικά ή εξατομικευμένα εμφυτεύματα, τα οποία προσαρμόζονται καλύτερα στην ανατομία της άρθρωσης. Η ανάγκη για μια τέτοια λύση προκύπτει πάντα μετά από προσεκτικό προεγχειρητικό σχεδιασμό.
Πώς σταθεροποιείται η πρόθεση του γόνατος;
Ο τρόπος στερέωσης των εμφυτευμάτων στο οστό αποτελεί σημαντικό μέρος της αρθροπλαστικής. Ο χειρουργός μπορεί να επιλέξει στερέωση με οστικό τσιμέντο, χωρίς τσιμέντο ή υβριδική τεχνική, ανάλογα με την ποιότητα του οστού, την ηλικία και τον τύπο της πρόθεσης.
Προθέσεις και τα εμφυτεύματα γόνατος: Πρόθεση με οστικό τσιμέντο
Στην τεχνική αυτή, ο χειρουργός χρησιμοποιεί ειδικό οστικό τσιμέντο για να δημιουργήσει σταθερή σύνδεση ανάμεσα στο εμφύτευμα και το οστό. Το υλικό γεμίζει τον μικρό χώρο μεταξύ των δύο επιφανειών και συγκρατεί το εμφύτευμα στη θέση του.
Πρόθεση χωρίς τσιμέντο
Στη στερέωση χωρίς τσιμέντο, ο χειρουργός εξασφαλίζει αρχικά μηχανική σταθερότητα του εμφυτεύματος πάνω στο οστό. Στη συνέχεια, το οστό μπορεί να αναπτυχθεί πάνω ή μέσα στην πορώδη επιφάνειά του και να δημιουργήσει σταδιακά βιολογική στερέωση.
Σε ορισμένα συστήματα χρησιμοποιούνται ειδικές επιστρώσεις, όπως υδροξυαπατίτης, οι οποίες υποστηρίζουν την ανάπτυξη του οστού στην επιφάνεια του εμφυτεύματος.
Υβριδική στερέωση
Στην υβριδική τεχνική, ο χειρουργός συνδυάζει τις δύο παραπάνω μεθόδους. Χρησιμοποιεί οστικό τσιμέντο για ένα τμήμα της πρόθεσης και βιολογική στερέωση για κάποιο άλλο.
Πότε χρησιμοποιούνται οι προθέσεις και τα εμφυτεύματα γόνατος;
Οι προθέσεις και τα εμφυτεύματα γόνατος χρησιμοποιούνται όταν η άρθρωση έχει υποστεί σημαντική φθορά και ο πόνος, η δυσκαμψία ή ο περιορισμός της κίνησης επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα. Αυτό συμβαίνει συχνά σε προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα γόνατος, όταν οι υπόλοιπες θεραπευτικές επιλογές δεν προσφέρουν πλέον ικανοποιητική ανακούφιση.
Επιπλέον, σε περιπτώσεις που η φθορά αφορά ολόκληρη την άρθρωση, ο ορθοπαιδικός μπορεί να προτείνει ολική αρθροπλαστική γόνατος, κατά την οποία αντικαθιστά τις φθαρμένες αρθρικές επιφάνειες με τα κατάλληλα εμφυτεύματα. Αντίθετα, όταν η βλάβη περιορίζεται σε ένα μόνο διαμέρισμα, μπορεί να εξετάσει τη μερική αρθροπλαστική γόνατος, διατηρώντας τα υγιή τμήματα της άρθρωσης. Παράλληλα, εμφυτεύματα μπορεί να χρειαστούν και σε μια αναθεώρηση αρθροπλαστικής γόνατος, όταν μια προηγούμενη πρόθεση παρουσιάζει χαλάρωση, φθορά ή άλλη επιπλοκή.
Αν η φθορά του γόνατος επηρεάζει σημαντικά την κίνηση και την καθημερινότητά σας, η σωστή ορθοπαιδική αξιολόγηση μπορεί να καθορίσει την κατάλληλη θεραπευτική επιλογή.
Ο Κώστας Ζάχος MD, Ορθοπαιδικός Χειρουργός και Ειδικός Χειρουργός Γόνατος, αξιολογεί εξατομικευμένα κάθε περίπτωση και επιλέγει τις προθέσεις και τα εμφυτεύματα γόνατος που ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες του ασθενούς.
Επικοινωνήστε με τον ιατρό για να κλείσετε το ραντεβού σας.