Η μερική αρθροπλαστική γόνατος αποτελεί μια στοχευμένη χειρουργική λύση για ασθενείς που ταλαιπωρούνται από οστεοαρθρίτιδα σε συγκεκριμένο τμήμα της άρθρωσης.
Ο επίμονος πόνος, η δυσκαμψία και η δυσκολία στην κίνηση μπορούν να επηρεάσουν αισθητά την καθημερινότητα. Απλές δραστηριότητες, όπως το περπάτημα, η χρήση σκάλας ή η παρατεταμένη ορθοστασία, γίνονται συχνά πιο δύσκολες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ενοχλήσεις επηρεάζουν ακόμη και τον ύπνο, την εργασία και την αυτονομία του ασθενούς.
Όταν οι συντηρητικές θεραπείες δεν προσφέρουν την επιθυμητή ανακούφιση, ο χειρουργός ορθοπαιδικός μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο χειρουργικής αντιμετώπισης.
Η απόφαση, ωστόσο, δεν βασίζεται μόνο στην ένταση του πόνου. Αξιολογούνται η θέση και η έκταση της φθοράς, η σταθερότητα των συνδέσμων και η ευθυγράμμιση του γόνατος. Επίσης, σε περιπτώσεις όπου η βλάβη περιορίζεται σε ένα συγκεκριμένο διαμέρισμα, μπορεί να επιλεγεί μια πιο στοχευμένη επέμβαση.
Η σωστή διάγνωση και η εξατομικευμένη ενημέρωση βοηθούν τον ασθενή να κατανοήσει τις διαθέσιμες επιλογές και να έχει ρεαλιστικές προσδοκίες για το αποτέλεσμα.
Τα τρία διαμερίσματα του γόνατος
Η άρθρωση του γόνατος αποτελείται από τρία βασικά διαμερίσματα, στα οποία μπορεί να αναπτυχθεί οστεοαρθρίτιδα.
- Το έσω διαμέρισμα βρίσκεται στην εσωτερική πλευρά του γόνατος.
- Το έξω διαμέρισμα βρίσκεται στην εξωτερική πλευρά. Και τα δύο σχηματίζονται στο σημείο όπου το μηριαίο οστό συναντά την κνήμη.
- Το τρίτο είναι το επιγονατιδομηριαίο διαμέρισμα. Σχηματίζεται εκεί όπου η επιγονατίδα κινείται πάνω στην αύλακα του μηριαίου οστού (τροχηλία), στο μπροστινό μέρος του γόνατος.
Η οστεοαρθρίτιδα προσβάλλει συχνότερα το έσω διαμέρισμα σε σχέση με το έξω. Επίσης, η αρθρίτιδα που περιορίζεται μόνο στην επιγονατιδομηριαία άρθρωση είναι λιγότερο συχνή. Μπορεί όμως να προκαλέσει έντονο πόνο στις σκάλες, στο βαθύ κάθισμα ή μετά από παρατεταμένη καθιστή θέση.
Η ακριβής αναγνώριση του διαμερίσματος που έχει υποστεί φθορά είναι καθοριστική. Από αυτήν εξαρτάται εάν μπορεί να πραγματοποιηθεί μερική αρθροπλαστική γόνατος ή εάν απαιτείται ολική αντικατάσταση. Επιπλέον, ο σχεδιασμός βασίζεται στον συνδυασμό των συμπτωμάτων, της κλινικής εξέτασης και των απεικονιστικών ευρημάτων.
Πότε ενδείκνυται η μερική αρθροπλαστική γόνατος ;
Η μερική αρθροπλαστική γόνατος εξετάζεται όταν η οστεοαρθρίτιδα προκαλεί επίμονο πόνο και περιορίζει σημαντικά την καθημερινότητα.
Συνήθως ο ασθενής δυσκολεύεται στη βάδιση, στις σκάλες ή στην παρατεταμένη ορθοστασία. Επιπλέον, συχνά συνυπάρχουν δυσκαμψία, μειωμένη κινητικότητα και αίσθημα αδυναμίας.
Η χειρουργική αντιμετώπιση προτείνεται συνήθως όταν οι συντηρητικές θεραπείες γόνατος δεν προσφέρουν επαρκή ανακούφιση. Σε αυτά περιλαμβάνονται η φυσικοθεραπεία, η προσαρμογή των δραστηριοτήτων και η διαχείριση του σωματικού βάρους. Μπορεί επίσης να χορηγηθεί φαρμακευτική αγωγή ή βιολογικές θεραπείες, πάντοτε με την καθοδήγηση του θεράποντος ιατρού.
Για να θεωρηθεί κατάλληλη η μερική αντικατάσταση, οι αλλοιώσεις πρέπει να περιορίζονται κυρίως σε ένα διαμέρισμα. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να αφορούν δύο διαμερίσματα. Παράλληλα, απαιτείται καλή λειτουργία των βασικών συνδέσμων και σχετικά εύκολη αποκατάσταση της ευθυγράμμισης.
Αντίθετα σε περιπτώσεις που η αρθρίτιδα είναι εκτεταμένη ή υπάρχει σημαντική συνδεσμική ανεπάρκεια, η ολική αρθροπλαστική γόνατος μπορεί να αποτελεί καταλληλότερη επιλογή.
Επίσης, η μερική αρθροπλαστική ενδείκνυται μόνο στην εκφυλιστική οστεοαρθρίτιδα και όχι σε φλεγμονώδεις αρθρίτιδες όπως η ρευματοειδή αρθρίτιδα.
Μερική αρθροπλαστική γόνατος: Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση ξεκινά με συζήτηση για τα συμπτώματα και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν την καθημερινότητα. Ο ορθοπαιδικός εξετάζει πού εντοπίζεται ο πόνος, πότε εμφανίζεται και πόσο περιορίζει τη βάδιση. Παράλληλα, ελέγχει το εύρος κίνησης, τη σταθερότητα των συνδέσμων και την ευθυγράμμιση του κάτω άκρου. Αξιολογεί επίσης εάν υπάρχει πρήξιμο, παραμόρφωση ή ευαισθησία σε συγκεκριμένο διαμέρισμα.
Έπειτα, ο ακτινολογικός έλεγχος αποτελεί βασικό μέρος της διερεύνησης. Οι ακτινογραφίες σε όρθια θέση μπορούν να δείξουν τη στένωση του μεσάρθριου διαστήματος και την κατανομή της φθοράς. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται και η μαγνητική τομογραφία. Αυτό συμβαίνει κυρίως όταν τα ευρήματα δεν είναι ξεκάθαρα ή χρειάζεται να ελεγχθούν ο χόνδρος και άλλες δομές όπως ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος .
Παρόλα αυτά η απόφαση για μερική αρθροπλαστική γόνατος δεν βασίζεται μόνο στην ένταση του πόνου.
Απαιτεί συμφωνία ανάμεσα:
- στα συμπτώματα
- στην κλινική εικόνα
- στις απεικονιστικές αλλοιώσεις
Έτσι μειώνεται ο κίνδυνος επιλογής μιας επέμβασης που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική αιτία των ενοχλήσεων.
Τύποι μερικής αρθροπλαστικής γόνατος
Η μερική αρθροπλαστική γόνατος δεν αποτελεί μια ενιαία τεχνική, καθώς μπορεί να προσαρμοστεί ανάλογα με το σημείο και την έκταση της φθοράς. Ο τύπος της επέμβασης επιλέγεται με βάση το διαμέρισμα που έχει προσβληθεί, την κατάσταση των υπόλοιπων τμημάτων της άρθρωσης και τη σταθερότητα των συνδέσμων.
Μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική
Είναι ο συχνότερος τύπος μερικής αρθροπλαστικής γόνατος. Αντικαθίσταται μόνο το εσωτερικό ή το εξωτερικό τμήμα που έχει φθαρεί, ενώ το υπόλοιπο γόνατο παραμένει ανέπαφο.
Επιγονατιδομηριαία αρθροπλαστική
Επιλέγεται όταν η φθορά εντοπίζεται ανάμεσα στην επιγονατίδα και το μηριαίο οστό. Στόχος είναι να μειωθεί ο πόνος στο μπροστινό μέρος του γόνατος και να γίνουν ευκολότερες κινήσεις, όπως η άνοδος σκάλας.
Διδιαμερισματική αρθροπλαστική
Εφαρμόζεται όταν η οστεοαρθρίτιδα έχει επηρεάσει δύο τμήματα του γόνατος. Αντικαθίστανται μόνο οι φθαρμένες περιοχές, ώστε να διατηρηθούν τα υγιή οστά και οι σύνδεσμοι.
Συνδυασμένη ή τριδιαμερισματική αρθροπλαστική
Αφορά την αντικατάσταση και των τριών διαμερισμάτων με ξεχωριστά εμφυτεύματα. Εφαρμόζεται σπανιότερα και απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό, καθώς μοιάζει περισσότερο με την ολική αρθροπλαστική γόνατος.
Συνεπώς, δεν είναι κάθε τύπος μερικής αρθροπλαστικής κατάλληλος για όλους τους ασθενείς. Η τελική επιλογή βασίζεται στον ακριβή εντοπισμό της φθοράς, στη λειτουργία των συνδέσμων και στη συνολική κατάσταση του γόνατος.
Μερική αρθροπλαστική γόνατος: Πώς πραγματοποιείται η επέμβαση;
Η μερική αρθροπλαστική γόνατος πραγματοποιείται μέσα από μια σχετικά μικρή τομή, συνήθως 8–12 εκατοστών.
Αρχικά, ο χειρουργός ελέγχει την άρθρωση και επιβεβαιώνει ποιο διαμέρισμα έχει υποστεί φθορά. Στη συνέχεια, αφαιρεί μόνο τις κατεστραμμένες επιφάνειες του μηριαίου οστού και της κνήμης ή της επιγονατίδας, διατηρώντας τα υγιή οστά, τον χόνδρο και τους συνδέσμους.
Στη θέση των φθαρμένων επιφανειών τοποθετούνται μονοδιαμερισματικά εμφυτεύματα, τα οποία αποτελούνται συνήθως από μεταλλικά και πλαστικά τμήματα. Τα μεταλλικά μέρη στερεώνονται στο μηριαίο οστό και στην κνήμη, συνήθως με οστικό τσιμέντο. Ανάμεσά τους τοποθετείται ένα πλαστικό ένθετο, το οποίο λειτουργεί ως νέα επιφάνεια ολίσθησης και βοηθά το γόνατο να κινείται ομαλά.
Το ένθετο μπορεί να είναι σταθερό ή κινητό. Στη σταθερή πλατφόρμα παραμένει ακίνητο πάνω στην κνημιαία βάση, ενώ στην κινητή πλατφόρμα μπορεί να κινείται ελεγχόμενα προς τα εμπρός και προς τα πίσω κατά την κάμψη και την έκταση.
Στην μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική της επιγονατιδομηριαίας άρθρωσης, η φθαρμένη αρθρική επιφάνεια της επιγονατίδα αντικαθίσταται από πλαστικό ένθετο ενώ η τροχαλία στο μηριαίο από μεταλλικό. Και τα δυο εμφυτεύματα στερεώνονται με οστικό τσιμέντο.
Πριν ολοκληρωθεί η επέμβαση, ο χειρουργός ελέγχει τη σταθερότητα, την ευθυγράμμιση και το εύρος κίνησης του γόνατος.
Σήμερα η μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική του γόνατος μπορεί να πραγματοποιηθεί όχι μόνο συμβατικά αλλά και ρομποτικά. Η MAKO Ρομποτική Μονοδιαμερισματική Αρθροπλαστική Γόνατος προσφέρει σημαντικά καλυτέρα αποτελέσματα σε σχέση την συμβατική, ειδικά όταν αφορά το έξω διαμέρισμα.
Πλεονεκτήματα σε σχέση με την ολική αρθροπλαστική
Η μερική αρθροπλαστική γόνατος αντιμετωπίζει μόνο το διαμέρισμα που έχει υποστεί φθορά, χωρίς να αντικαθιστά ολόκληρη την άρθρωση.
Τα βασικά πλεονεκτήματά της περιλαμβάνουν:
- Διατήρηση μεγαλύτερου μέρους του φυσικού οστού και του χόνδρου
- Διατήρηση των υγιών συνδέσμων του γόνατος
- Μικρότερο χειρουργικό τραύμα
- Συνήθως μικρότερη απώλεια αίματος
- Ηπιότερο μετεγχειρητικό πόνο
- Ταχύτερη κινητοποίηση και λειτουργική αποκατάσταση
- Πιθανότητα μικρότερης διάρκειας νοσηλείας
- Πιο φυσική αίσθηση κατά τη βάδιση και την κάμψη του γόνατος
Ωστόσο, η μερική αρθροπλαστική δεν είναι κατάλληλη για όλους τους ασθενείς. Όταν η οστεοαρθρίτιδα έχει επηρεάσει περισσότερα διαμερίσματα, μπορεί να προτιμηθεί η ολική αρθροπλαστική. Η τελική επιλογή γίνεται εξατομικευμένα, με βάση τον τύπο της αρθρίτιδας, την έκταση της φθοράς, τη σταθερότητα της άρθρωσης και τις ανάγκες του ασθενούς.
Αποκατάσταση μετά την επέμβαση
Η αποκατάσταση μετά τη μερική αρθροπλαστική γόνατος αρχίζει συνήθως νωρίς, συχνά την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Ο ασθενής κινητοποιείται με την καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή χρησιμοποιώντας περιπατητήρα, μπαστούνι ή πατερίτσες.
Η φυσικοθεραπεία βοηθά στη μείωση της δυσκαμψίας και στην αποκατάσταση του εύρους κίνησης. Παράλληλα, ενισχύει τους μυς που υποστηρίζουν το γόνατο.
Στη συνέχεια, η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες γίνεται σταδιακά και δεν ακολουθεί ίδιο χρονοδιάγραμμα για όλους. Επηρεάζεται από την ηλικία, τη φυσική κατάσταση, την εργασία και την πορεία επούλωσης.
Επιπλέον, ο ασθενής πρέπει να φροντίζει το τραύμα και να λαμβάνει σωστά τη φαρμακευτική αγωγή. Είναι επίσης σημαντικό να ακολουθεί τις οδηγίες πρόληψης της θρόμβωσης αλλά και να έχε άμεση επικοινωνία με το χειρουργό για οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα προκύψει.
Κίνδυνοι και πιθανές επιπλοκές
Όπως κάθε χειρουργική επέμβαση, έτσι και η μερική αρθροπλαστική γόνατος μπορεί να συνοδεύεται από ορισμένες επιπλοκές. Οι πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν τη θρόμβωση, τη λοίμωξη, τη δυσκαμψία, τον επίμονο πόνο, καθώς και τη χαλάρωση ή τη φθορά του εμφυτεύματος. Σε πιο σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί κάταγμα ή τραυματισμός κάποιου αγγείου ή νεύρου. Ωστόσο, ο κατάλληλος προεγχειρητικός έλεγχος και η εφαρμογή προληπτικών μέτρων, όπως η χορήγηση αντιβιοτικών και αντιπηκτικών και η έγκαιρη κινητοποίηση, συμβάλλουν σημαντικά στον περιορισμό αυτών των κινδύνων.
Το βασικό μειονέκτημα της μερικής αντικατάστασης είναι η πιθανότητα να χρειαστεί νέα επέμβαση στο μέλλον. Εάν η οστεοαρθρίτιδα επεκταθεί στα υπόλοιπα διαμερίσματα του γόνατος, μπορεί να απαιτηθεί αναθεώρηση αρθροπλαστικής γόνατος.
Διάρκεια ζωής και μακροχρόνια αποτελέσματα
Τα μακροχρόνια αποτελέσματα της μερικής αρθροπλαστικής γόνατος εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή επιλογή του ασθενούς και την ακριβή τοποθέτηση των εμφυτευμάτων. Παρότι στο παρελθόν υπήρχαν διαφορετικές απόψεις σχετικά με την αποτελεσματικότητά της, σήμερα θεωρείται μια αξιόπιστη θεραπευτική επιλογή για ασθενείς στους οποίους η οστεοαρθρίτιδα περιορίζεται σε συγκεκριμένο τμήμα της άρθρωσης.
Σε γενικές γραμμές, η διάρκεια ζωής της μερικής αρθροπλαστικής μπορεί να φτάσει τα 10–12 χρόνια ή και περισσότερο.
Ωστόσο, το αποτέλεσμα επηρεάζεται από παράγοντες όπως:
- η ηλικία
- το σωματικό βάρος
- το επίπεδο δραστηριότητας
- η εξέλιξη της οστεοαρθρίτιδας στα υπόλοιπα διαμερίσματα του γόνατος
Επίσης, πολλοί ασθενείς παρουσιάζουν σημαντική μείωση του πόνου και διατηρούν καλή λειτουργικότητα για αρκετά χρόνια μετά την επέμβαση. Παρόλα αυτά, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρειαστεί μελλοντικά νέα χειρουργική επέμβαση και μετατροπή της μερικής σε ολική αρθροπλαστική.
Για αυτόν τον λόγο, η τακτική παρακολούθηση και η τήρηση των οδηγιών του ορθοπαιδικού είναι σημαντικές για τη διατήρηση του αποτελέσματος.
Η μερική αρθροπλαστική γόνατος μπορεί να προσφέρει ουσιαστική ανακούφιση όταν η φθορά περιορίζεται σε συγκεκριμένο τμήμα της άρθρωσης, διατηρώντας τα υγιή οστά και τους συνδέσμους. Ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός Κώστας Ζάχος MD αξιολογεί αναλυτικά την κατάσταση του γόνατος και τις ανάγκες κάθε ασθενούς, ώστε να επιλεγεί η καταλληλότερη θεραπευτική λύση. Επικοινωνήστε με τον ιατρό για εξατομικευμένη αξιολόγηση και ενημέρωση σχετικά με το αν η μερική αρθροπλαστική γόνατος αποτελεί την κατάλληλη επιλογή για τη δική σας περίπτωση.