Το γόνατο είναι μια άρθρωση περιορισμένης κίνησης και σταθεροποιείται με τέσσερις ισχυρούς συνδέσμους, τους δυο πλάγιους και τους δυο χιαστούς. Οι πλάγιοι σύνδεσμοι βρίσκονται σε κάθε πλευρά του γόνατος για να αποτρέψουν την αστάθεια ή την υπερβολική κίνηση προς την μία η την άλλη πλευρά (στο οβελιαίο επίπεδο) Οι χιαστοί σύνδεσμοι (πρόσθιος και οπίσθιος) βρίσκονται στο κέντρο της άρθρωσης του γόνατος και δίνουν σταθερότητα στο εμπροσθιοπίσθιο επίπεδο.
Κάθε ένας από τους συνδέσμους του γόνατος μπορεί να τραυματιστεί μεμονωμένα ή σε συνδυασμό με άλλους συνδέσμους ή άλλες δομές των μαλακών μορίων και των οστών του γόνατος. Αυτές οι βλάβες μπορεί να είναι το αποτέλεσμα άμεσης πλήξης, αθλητικών δραστηριοτήτων, ή απλά τραυματισμών χαμηλή έντασης κατά τους οποίους όλες οι δυνάμεις κινούνται προς την λάθος κατεύθυνση σε λάθος χρόνο.
Κάκωση έσω πλαγίου
Ο έσω πλάγιος σύνδεσμος αποτελεί τον κύριο σταθεροποιητή στην εσωτερική πλευρά της άρθρωσης του γόνατος. Εκφύεται από τον έσω μηριαίο κόνδυλο και καταφύεται στην εγγύς εσω πλευρά της κνήμης (κάτω των οστών). Μια ισχυρή βλαισή δύναμη η οποία παρασύρει το γόνατο προς το αντίθετο γόνατο και τον άκρο πόδα προς την αντίθετη κατεύθυνση θα προκαλέσει τραυματισμό στο έσω πλάγιο σύνδεσμο. Ανάλογα με τη σοβαρότητα του τραυματισμού, η κάκωση του έσω πλαγίου συνδέσμου ταξινομείται σε:
1ου Βαθμού: Διάταση του συνδέσμου. Τοπική ευαισθησία αλλά όχι αστάθεια
2ου Βαθμού: Μερική ρήξη του συνδέσμου. Εκτεταμένη τοπική ευαισθησία, μικρή αστάθεια.
3ου Βαθμού: Πλήρη ρήξη του συνδέσμου. Αιμάτωμα, αστάθεια στο οβελιαίο επίπεδο.
Η πλειοψηφία των κακώσεων του έσω πλαγίου συνδέσμου μπορεί να αντιμετωπιστεί συντηρητικά (χωρίς χειρουργική επέμβαση). Αυτή η θεραπεία μπορεί να αποτελείται από απλή φυσιοθεραπεία, παυσίπονα και τη χρήση ενός κηδεμόνα (νάρθηκα) για την προστασία του συνδέσμου. Σε μία κάκωση 3ου βαθμού με πλήρη ρήξη του έσω πλαγίου συνδέσμου, η χειρουργική επέμβαση μπορεί μερικές φορές να είναι απαραίτητη, αν συνυπάρχουν και άλλες σημαντικές συνδεσμικές βλάβες. Ο έσω πλάγιος σύνδεσμος μπορεί είτε να επισκευαστεί εάν η ζημία αντιμετωπιστεί πολύ νωρίς ή να ανακατασκευαστεί με την χρήση του μοσχεύματος.
Σε μια κάκωση του έσω πλαγίου συνδέσμου που δεν χρειάζεται χειρουργική επέμβαση, η επιστροφή στις αθλητικές δραστηριότητες καθορίζεται από το βαθμό της ρήξης και κυμαίνεται από 2 μέχρι και 12 εβδομάδες. Εάν η χειρουργική αποκατάσταση είναι απαραίτητη, τότε η επιστροφή στις αθλητικές δραστηριότητες είναι μετά από 3 έως 9 μήνες.
Κάκωση έξω πλαγίου
Η μεμονωμένη κάκωση του έξω πλαγίου συνδέσμου είναι εξαιρετικά σπάνια. Συνήθως αποτελεί τμήμα μιας σύνθετης κάκωσης με πολύπλοκες και πολλαπλές συνδεσμικές αστάθειες μετά από ένα τραυματισμό υψηλής ενέργειας. Όταν υπάρχει ρήξη του έξω πλαγίου συνδέσμου τότε απαιτείται χειρουργική αποκατάσταση. Αυτό συνεπάγεται μια συρραφή της ρήξης και μια ενίσχυσή της με συμπληρωματική χρήση μοσχεύματος. Η επιστροφή στην αθλητική δραστηριότητα είναι συνήθως μετά από12 έως 18 εβδομάδες.
Κάκωση πρόσθιου χιαστού
Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος τραυματίζεται συνήθως κατά την διάρκεια αθλητικών δραστηριοτήτων οι οποίες περιλαμβάνουν απότομη επιτάχυνση ή επιβράδυνση καθώς και απότομες αλλαγές στην κατεύθυνσης της κίνησης του αθλητή. Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος μπορεί να υποστεί μερική ή πλήρη ρήξη.
Η μερική ρήξη είναι σπάνια και συχνά μπορεί να αντιμετωπιστεί συντηρητικά. Η συντηρητική θεραπεία περιλαμβάνει την προστασία του χιαστού συνδέσμου (αποφυγή αθλητικών δραστηριοτήτων) για μια περίοδο 3 έως 6 μηνών και ταυτόχρονη φυσιοθεραπεία. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η ρήξη του προσθίου χιαστού συνδέσμου είναι πλήρης. Η πλήρης ρήξη του προσθίου χιαστού συνδέσμου ορισμένες φορές μπορεί να αντιμετωπιστεί συντηρητικά με φυσικοθεραπεία. Αν το γόνατο είναι ασυμπτωματικό τότε ο ασθενής μπορεί να επιστέψει στις αθλητικές δραστηριότητες.
Πολλαπλές επιστημονικές μελέτες ωστόσο έχουν δείξει, ότι η έλλειψη του προσθίου χιαστού συνδέσμου οδηγεί σε αυξημένη στροφική και εμπρόσθια-οπίσθια αστάθεια. Αυτή δεν είναι πάντα συμπτωματική. Παρά την έλλειψη συμπτωμάτων, η ανεπάρκεια του προσθίου χιαστού συνδέσμου μπορεί να οδηγήσει σε βλάβη των μηνίσκων και σε πρώιμη ανάπτυξη οστεοαρθρίτιδα.
Ο πρωταρχικός στόχος της συνδεσμοπλαστικής του προσθίου χιαστού συνδέσμου είναι να αυξήσει την σταθερότητα του γόνατος και κατά συνέπεια να καθυστερήσει της εμφάνισης της οστεοαρθρίτιδας. Έτσι, οι ασθενείς οποιασδήποτε ηλικίας που διατηρούν ένα σχετικά ενεργό τρόπο ζωής μπορούν να επωφεληθούν από την συνδεσμοπλαστική του προσθίου χιαστού συνδέσμου. Η απόφαση για το αν πρέπει ή όχι να προχωρήσουν σε αποκατάσταση του προσθίου χιαστού συνδέσμου παραμένει μια προσωπική επιλογή με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, και συζήτηση με το χειρουργό.
Η χειρουργική αποκατάσταση του προσθίου χιαστού συνδέσμου σήμερα γίνεται αρθροσκοπικά μέσα από δύο μικρές τρύπες εκατέρωθεν του γόνατος και με την χρήση αυτομοσχευμάτων (του ίδιου του ασθενή) ή αλλομοσχευμάτων (από ιδικές τράπεζες). Σκοπός της συνδεσμοπλαστικής είναι η ανατομική ανακατασκευή του προσθίου χιαστού συνδέσμου. Το πλεονέκτημα του αλλομοσχεύματος είναι ο μειωμένος χειρουργικός χρόνος, καθώς το μόσχευμα δεν συλλέγεται κατά τη διάρκεια της επέμβασης και η ταχύτερη ανάρρωση λόγο του μικρότερου τραύματος. Το μειονέκτημα είναι τα μοσχεύματος ακτινοβολούνται για να μειωθεί ο κίνδυνος μολυσματικών ασθενειών. Αυτό δυστυχώς μειώνει τις μηχανικές ιδιότητες του μοσχεύματος και ως εκ τούτου αυξάνει την πιθανότητα επαναρήξης.
Η αποθεραπεία μετά το χειρουργείο περιλαμβάνει:
1. Μερική φόρτιση του σκέλους με χρήση βακτηριών (πατερίτσες) για τις πρώτες 10 ημέρες
2. Χρήση μετεγχειρητικά ενός προστατευτικού κηδεμόνα (νάρθηκα) για 6 εβδομάδες.
3. Φυσιοθεραπεία για την ανάκτηση της κίνησης και την ανάκτηση της μυϊκής ισχύς.
Συνήθως μετά από 6 έως 9 μήνες ο ασθενής είναι σε θέση να επιστρέψει στις αθλητικές δραστηριότητες.
Κάκωση οπίσθιου χιαστού
Ο οπίσθιος χιαστός βρίσκεται στο πίσω μέρος του γόνατος. Αυτός αποτρέπει την οπίσθια ολίσθηση της κνήμης πάνω στο μηριαίο καθώς και την υπερέκταση του γόνατος. Η ρήξη του οπίσθιου χιαστού συνδέσμου είναι πολύ πιο σπάνια από ότι αυτή του προσθίου χιαστού συνδέσμου. Η χειρουργική αποκατάσταση του οπισθίου χιαστού συνδέσμου είναι λιγότερο συχνή από ότι αυτή του προσθίου χιαστού συνδέσμου. Ανάλογα με τη σοβαρότητα του τραυματισμού, η κάκωση του προσθίου χιαστού συνδέσμου ταξινομείται σε:
1ου Βαθμού: Αυτή είναι απλά μια διάταση των ινών και δεν υπάρχει πλήρης διακοπή ή σημαντική επιμήκυνση του οπίσθιου χιαστού συνδέσμου. Κατά την εξέταση, υπάρχει οπίσθια αστάθεια μικρότερη από 0,5 εκατοστά.
2ου Βαθμού: Αυτή είναι μια διάταση των ινών και δεν υπάρχει πλήρης διακοπή. Υπάρχει όμως σημαντική επιμήκυνση του οπίσθιου χιαστού συνδέσμου και κατά την εξέταση, υπάρχει οπίσθια αστάθεια από 1,5 έως 0,5 εκατοστά.
3ου Βαθμού: Αυτή είναι μια πλήρης ρήξη του οπίσθιου χιαστού συνδέσμου η οποία δίνει οπίσθια αστάθεια μεγαλύτερη των 1,5 εκατοστών.
Οι ρήξεις 1ου και 2ου βαθμού συνήθως αντιμετωπίζονται συντηρητικά (χωρίς χειρουργική επεμβαση). Ένας κηδεμόνας (νάρθηκας) φοριέται για 8 εβδομάδες και η ενεργητική κάμψη του γόνατος δεν επιτρέπεται για την ίδια περίοδο.
Μια ρήξη 3ου βαθμού του οπισθίου χιαστού συνδέσμου μπορεί να αντιμετωπιστεί συντηρητικά όταν αυτή είναι μεμονωμένη. Όταν αυτή συνοδεύεται απο άλλες συνδεσμικές κακώσεις ή συντηρητική θεραπεία συνήθως καταλήγει σε ένα ασταθές και συμπτωματικό γόνατο. Σε αυτή την περίπτωση η συνδεσμοπλαστική κρίνεται απαραίτητη.
Η χειρουργική αποκατάσταση του προσθίου χιαστού συνδέσμου σήμερα γίνεται αρθροσκοπικά μέσα από δύο μικρές τρύπες εκατέρωθεν του γόνατος. Για την ανακατασκευή του προσθίου χιαστού συνδέσμου μπορεί να χρησημοποιηθούν αυτομοσχεύματα (του ίδιου του ασθενή) ή αλλομοσχεύματα (από ιδικές τράπεζες). Μετεγχειρητικά ο ασθενής φοράει ενα κηδεμόνα (ναρθηκας) για 8 εβδομάδες.
Η πλήρης επιστροφή στις αθλητικές δραστηριότητες μετά από μια ρήξη του οπίσθιου χιαστού συνδέσμου επιτυγχάνεται σε 4 έως 9 μήνες, ανάλογα με το βαθμό της ρήξης και την απαιτούμενη θεραπεία.