Οι κακώσεις του αρθρικού χόνδρου είναι βλάβες στον λείο και ανθεκτικό ιστό που καλύπτει τις οστικές επιφάνειες μέσα στην άρθρωση του γόνατος. Ο αρθρικός χόνδρος επιτρέπει στα οστά να κινούνται ομαλά, μειώνει την τριβή και συμβάλλει στην κατανομή των φορτίων που δέχεται καθημερινά το γόνατο.
Ένας τραυματισμός μπορεί να προκαλέσει από μια μικρή, εντοπισμένη βλάβη έως εκτεταμένη απώλεια χόνδρου σε συγκεκριμένη περιοχή της άρθρωσης.
Πώς εμφανίζονται και πώς γίνεται η διάγνωση;
Οι κακώσεις του αρθρικού χόνδρου μπορεί να προκύψουν μετά από άμεσο τραυματισμό, απότομη στροφική κίνηση ή αθλητική κάκωση. Σε αρκετές περιπτώσεις συνυπάρχουν με ρήξη μηνίσκου ή κάκωση των συνδέσμων του γόνατος.
Ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει πόνο, οίδημα μετά τη δραστηριότητα, δυσκαμψία ή περιορισμό της κίνησης. Ωστόσο, τα ίδια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλες παθήσεις του γόνατος.
Για τον λόγο αυτό, ο ορθοπαιδικός ξεκινά με τη λήψη ιατρικού ιστορικού και την κλινική εξέταση. Όταν χρειάζεται, ακολουθεί απεικονιστικός έλεγχος. Η μαγνητική τομογραφία μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για τη θέση και την έκταση της βλάβης, καθώς και για πιθανές συνοδές κακώσεις.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η αρθροσκόπηση επιτρέπει την άμεση αξιολόγηση της επιφάνειας του χόνδρου και, όταν υπάρχει ένδειξη, μπορεί να συνδυαστεί με θεραπευτική παρέμβαση.
Η ακριβής διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς μια εντοπισμένη χόνδρινη βλάβη χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση από την εκτεταμένη εκφυλιστική φθορά που παρατηρείται στην οστεοαρθρίτιδα.
Πότε μπορεί να εφαρμοστεί συντηρητική αντιμετώπιση;
Δεν χρειάζονται όλες οι χόνδρινες βλάβες χειρουργική θεραπεία. Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της βλάβης και τα συμπτώματα του ασθενούς, ο ορθοπαιδικός μπορεί αρχικά να προτείνει συντηρητική αντιμετώπιση.
Στόχος είναι να μειωθεί η επιβάρυνση της πάσχουσας περιοχής, να ελεγχθούν ο πόνος και το οίδημα και να διατηρηθεί όσο το δυνατόν καλύτερα η λειτουργία του γόνατος.
Σε ορισμένες οξείες κακώσεις μπορεί να χρειαστεί προσωρινός περιορισμός ή αποχή από αθλητικές δραστηριότητες. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί κηδεμόνας με ελεγχόμενο εύρος κίνησης.
Παράλληλα, η φυσιοθεραπεία βοηθά στη διατήρηση της κινητικότητας και της μυϊκής δύναμης, χωρίς να επιβαρύνει υπερβολικά την τραυματισμένη περιοχή.
Όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή η βλάβη δεν παρουσιάζει ικανοποιητική εξέλιξη, ο ορθοπαιδικός επανεκτιμά την κατάσταση και εξετάζει τις διαθέσιμες χειρουργικές επιλογές.
Χονδροπλαστική και τεχνική μικροκαταγμάτων
Σε ορισμένες εντοπισμένες βλάβες μπορεί να εφαρμοστεί χονδροπλαστική. Κατά τη διαδικασία, ο χειρουργός αφαιρεί αρθροσκοπικά ασταθή ή κατεστραμμένα τμήματα χόνδρου και εξομαλύνει τα όρια της βλάβης.
Μια διαφορετική τεχνική είναι η τεχνική μικροκαταγμάτων (microfracture) κατά Steadman, η οποία χρησιμοποιείται κυρίως σε επιλεγμένες μικρές χόνδρινες βλάβες.
Κατά τη διαδικασία, ο χειρουργός δημιουργεί μικρές οπές στο υποχόνδριο οστό. Από αυτές απελευθερώνονται αίμα και κύτταρα από τον μυελό των οστών, σχηματίζοντας έναν θρόμβο που ενεργοποιεί τη διαδικασία επούλωσης.
Σταδιακά δημιουργείται νέος επουλωτικός ιστός που καλύπτει το έλλειμμα. Ο ιστός αυτός αποτελείται κυρίως από ινοχόνδρο και όχι από φυσιολογικό υαλοειδή αρθρικό χόνδρο. Επομένως, δεν διαθέτει ακριβώς τις ίδιες μηχανικές ιδιότητες και την ίδια αντοχή με τον φυσικό χόνδρο.
Για τον λόγο αυτό, η τεχνική μικροκαταγμάτων δεν αποτελεί κατάλληλη λύση για κάθε ασθενή. Το μέγεθος και η θέση της βλάβης, η ηλικία, το επίπεδο δραστηριότητας και η συνολική κατάσταση του γόνατος επηρεάζουν την επιλογή της θεραπείας.
Εμφύτευση αυτόλογων χονδροκυττάρων
Για μεγαλύτερες ή πιο απαιτητικές βλάβες του αρθρικού χόνδρου μπορεί να εξεταστεί η εμφύτευση αυτόλογων χονδροκυττάρων.
Η θεραπεία πραγματοποιείται συνήθως σε δύο στάδια. Αρχικά, ο χειρουργός λαμβάνει μικρή ποσότητα υγιούς χόνδρου από περιοχή του γόνατος που δέχεται μικρότερα φορτία. Στη συνέχεια, τα χονδροκύτταρα καλλιεργούνται σε εξειδικευμένο εργαστήριο, ώστε να αυξηθεί ο αριθμός τους.
Σε δεύτερο χρόνο, τα κύτταρα τοποθετούνται στην περιοχή της βλάβης, συχνά με τη βοήθεια ειδικού υλικού ή μεμβράνης.
Η επιλογή της συγκεκριμένης τεχνικής εξαρτάται από το μέγεθος και τη θέση του ελλείμματος, την ηλικία, τις απαιτήσεις του ασθενούς, τυχόν προηγούμενες επεμβάσεις και τη συνολική κατάσταση της άρθρωσης.
Βιολογικά πλέγματα και άλλες επιλογές αποκατάστασης
Μια ακόμη θεραπευτική επιλογή είναι η χρήση ειδικού βιολογικού πλέγματος ή scaffold.
Ο χειρουργός τοποθετεί το υλικό στην περιοχή του ελλείμματος, όπου λειτουργεί ως υπόστρωμα για την ανάπτυξη επουλωτικού ιστού. Ανάλογα με την τεχνική, μπορεί να συνδυαστεί με διέγερση του υποχόνδριου οστού ή άλλες βιολογικές μεθόδους.
Υπάρχουν διαφορετικά είδη scaffold και η επιλογή τους εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά και την έκταση της βλάβης. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί η μεταφορά οστεοχόνδρινων μοσχευμάτων ή άλλες τεχνικές αποκατάστασης.
Όταν οι βιολογικές μέθοδοι δεν ενδείκνυνται ή δεν έχουν προσφέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα, σε αυστηρά επιλεγμένα περιστατικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν εστιακά μεταλλικά εμφυτεύματα επιφανειακής αποκατάστασης.
Τα εμφυτεύματα αυτά καλύπτουν μόνο την εντοπισμένη περιοχή της βλάβης και δεν αντικαθιστούν ολόκληρη την άρθρωση. Επομένως, δεν πρέπει να συγχέονται με τη μερική αρθροπλαστική γόνατος ή την ολική αρθροπλαστική γόνατος, οι οποίες έχουν διαφορετικές ενδείξεις.
Αποκατάσταση μετά τη θεραπεία του αρθρικού χόνδρου
Η αποκατάσταση μετά από θεραπεία για κακώσεις του αρθρικού χόνδρου προσαρμόζεται στην τεχνική που εφαρμόστηκε, στη θέση και στην έκταση της βλάβης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται προσωρινός περιορισμός της φόρτισης του γόνατος, ενώ η ελεγχόμενη κίνηση ξεκινά σύμφωνα με τις οδηγίες του ορθοπαιδικού.
Παράλληλα, η φυσιοθεραπεία συμβάλλει στην αποκατάσταση της κινητικότητας, της μυϊκής δύναμης και της λειτουργικότητας του γόνατος.
Η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες και στον αθλητισμό γίνεται σταδιακά. Ο χρόνος αποκατάστασης εξαρτάται από την τεχνική που εφαρμόστηκε, την πορεία της επούλωσης και τις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Ο Κώστας Ζάχος MD, Ορθοπαιδικός Χειρουργός και Ειδικός Χειρουργός Γόνατος, διαθέτει εξειδίκευση στη χειρουργική αντιμετώπιση παθήσεων και κακώσεων του γόνατος.
Εάν εμφανίζετε επίμονο πόνο, οίδημα ή δυσκολία στην κίνηση του γόνατος, επικοινωνήστε με τον ιατρό για μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση και ενημέρωση σχετικά με τις διαθέσιμες επιλογές αντιμετώπισης.